Σε μια πόλη κοντά στη Θάλασσα του Μαρμαρά, το Πάσχα σήμαινε την αποστολή φαγητού πέρα από τις θρησκευτικές γραμμές, όχι ως χειρονομία ...
Η ανάμνηση προέρχεται από τον Αγγελή Μαυρίδη, ο οποίος μεγάλωσε στο Σαρίκιοϊ, κοντά στην Πάνορμο, τη σημερινή Μπαντίρμα, στη βορειοδυτική Μικρά Ασία. Όταν καταγράφηκε η μαρτυρία του δεκαετίες αργότερα, ο κόσμος που περιγράφει δεν υπήρχε πια. Η αφήγησή του διατηρείται στο Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, το οποίο περιγράφεται ως η μεγαλύτερη και παλαιότερη συλλογή προφορικής ιστορίας στην Ελλάδα και από τις σημαντικότερες στην Ευρώπη.
Η μαρτυρία δημοσιεύεται από το pontosnews.gr.
Για αιώνες, η Μικρά Ασία φιλοξενούσε ελληνόφωνες χριστιανικές κοινότητες που ζούσαν μαζί με μουσουλμάνους Τούρκους, Αρμένιους και άλλους υπό οθωμανική κυριαρχία. Αυτές δεν ήταν ομοιόμορφες συνθήκες και οι σχέσεις ποίκιλαν από τόπο σε τόπο, αλλά σε πολλές πόλεις, η καθημερινή ζωή αναπτύχθηκε μέσω της εγγύτητας, των συνηθειών και των τοπικών προσδοκιών.
Αυτός ο κόσμος άρχισε να δέχεται αυξανόμενες πιέσεις στις αρχές του εικοστού αιώνα, καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία αποδυναμώθηκε και μια σειρά πολέμων αναμόρφωσε την περιοχή.
Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και των συνεπειών του, η βία, η καταναγκαστική εργασία, οι απελάσεις και, τελικά, η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας οδήγησαν στην απομάκρυνση αυτών των κοινοτήτων από τα μέρη όπου ζούσαν για γενιές.
Ο Μαυρίδης μεγάλωσε πριν από αυτή τη ρήξη, σε μια πόλη όπου τα παλαιότερα πρότυπα εξακολουθούσαν να ισχύουν.
«Όταν ερχόταν το Πάσχα», θυμόταν, «κάθε Χριστιανός είχε έναν Τούρκο φίλο, έναν saïntits, δηλαδή, σαν νονό. Σε αυτόν, έπρεπε να στέλνουμε αυγά και τσουρέκι». Η λέξη έχει σημασία. Ο saïntits δεν ήταν περιστασιακός. Περιέγραφε έναν αναγνωρισμένο κοινωνικό δεσμό, κάτι πιο κοντά στην υποχρέωση παρά στην επιλογή, και η ανταλλαγή ακολουθούσε αυτόν τον δεσμό. Ήταν αναμενόμενο, όχι διαπραγματευμένο. Οι Τούρκοι, είπε, το περίμεναν και αντιμετώπιζαν τις προσφορές του Πάσχα ως κάτι ξεχωριστό, στέλνοντας γλυκά σε αντάλλαγμα κατά τη διάρκεια των δικών τους θρησκευτικών εορτών.
Ο Μαυρίδης παρουσιάζει αυτές τις αλληλεπιδράσεις ως μέρος της καθημερινής ζωής. Στην λειτουργία της Ανάστασης το βράδυ του Πάσχα, οι πυροβολισμοί σηματοδοτούσαν τον εορτασμό. Εάν παρενέβαινε ο χωροφύλακας, η στιγμή θα μπορούσε να τελειώσει άτυπα. Κάποιος που πιανόταν να πυροβολεί μπορεί να παρέδιδε ένα αυγό και να του έλεγαν να φύγει. Οι ντόπιοι Τούρκοι, είπε, έδειχναν σεβασμό στις χριστιανικές πρακτικές. Τιμούσαν τον ιερέα και κάποιοι περνούσαν κάτω από τον Επιτάφιο, το φέρετρο της Μεγάλης Παρασκευής που μεταφέρονταν στην πομπή.
Η Παναγία ήταν γνωστή ως Meryem Ana, ένα όνομα που χρησιμοποιείται επίσης στη μουσουλμανική παράδοση.
Οι κοινωνικές προσδοκίες επεκτάθηκαν και στην καθημερινή ζωή. Αν σε καλούσαν σε γεύμα, αναμενόταν να φας, έστω και λίγο. Η άρνηση γινόταν προσβολή, ανεξάρτητα από το αν το τραπέζι ήταν χριστιανικό ή μουσουλμανικό.
Στην ευρύτερη περιοχή, η ίδια η Πάνορμος ήταν μια μικτή πόλη πριν από το 1922, με ελληνικούς, τουρκικούς και αρμενικούς πληθυσμούς να ζουν δίπλα-δίπλα, αν και η αφήγηση του Μαυρίδη επικεντρώνεται κυρίως στις σχέσεις μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων.
Ο Μαυρίδης είναι σαφής σχετικά με το πού άρχισε να αλλάζει αυτός ο κόσμος. «Μέχρι το Χουριέτ», είπε, αναφερόμενος στη συνταγματική περίοδο που ξεκίνησε το 1908, «ζούσαμε πολύ καλά». Ακόμα και καθώς οι εντάσεις αυξάνονταν, θυμήθηκε ότι δεν υπέστησαν σοβαρές βλάβες στην αρχή, συμπεριλαμβανομένης της διάρκειας των Βαλκανικών Πολέμων.
«Από το Σεφέρμπερλικ και μετά, άρχισαν τα άσχημα πράγματα», είπε, αναφερόμενος στη γενική επιστράτευση που συνόδευσε την είσοδο των Οθωμανών στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι Έλληνες στρατεύονταν επίσης, όχι σε τακτικές μονάδες μάχης αλλά σε εργατικούς σχηματισμούς, από τους οποίους λίγοι επέστρεφαν. «Όποιος επέζησε τότε, επέζησε», είπε, σημειώνοντας ότι οι περισσότεροι από αυτούς που είχαν απαχθεί δεν επέστρεψαν. Ακολούθησε η πείνα, και ως μικρό παιδί, αναγκάστηκε να εργάζεται στα χωράφια για ψωμί.
Ο φόβος έγινε μέρος της καθημερινής ζωής. Θυμόταν νύχτες που οι οικογένειες έφευγαν από τα σπίτια τους και κοιμόντουσαν αλλού, άλλοτε σε τουρκικά σπίτια που γνώριζαν, άλλοτε σε μέρη όπως το υπόγειο ενός σχολείου, καθώς διαδίδονταν φήμες για πιθανές επιθέσεις.
Ακόμα και τότε, η κατάσταση δεν ήταν ομοιόμορφη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι τοπικές αρχές δεν επέτρεψαν τη βία. Όταν αργότερα ο ελληνικός στρατός εισήλθε στην περιοχή, σημείωσε ότι δεν προκλήθηκε καμία ζημιά στον τουρκικό πληθυσμό.
Αλλά καθώς οι συνθήκες επιδεινώθηκαν και ένοπλες ομάδες πέρασαν από την περιοχή, το αίσθημα σταθερότητας διαλύθηκε. Στις κοντινές κοινότητες, οι άνθρωποι τράπηκαν σε φυγή ή δέχτηκαν επιθέσεις, και η αβεβαιότητα εξαπλώθηκε από τόπο σε τόπο.
Σήμερα, η Μπαντίρμα είναι μια σύγχρονη πόλη-λιμάνι. Οι κοινότητες που περιγράφονται στην αφήγησή του δεν υπάρχουν πλέον. Αυτό που απομένει είναι η καταγραφή, όχι ως μοντέλο ή μάθημα, αλλά ως περιγραφή του πώς ζούσαν οι άνθρωποι σε ένα συγκεκριμένο μέρος υπό συγκεκριμένες συνθήκες πριν αλλάξουν αυτές οι συνθήκες.
Διαβάστε ολόκληρη την μαρτυρία:
https://www.pontosnews.gr/837210/pontos/genoktonia/martyria-aggeli-mayridi-zoysame-poly-adelfika-me-toys-toyrkoys-apo/
