Η υγεία αποτελεί το πολυτιμότερο αγαθό και η πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες περίθαλψης είναι θεμελιώδες δικαίωμα κάθε πολίτη. Παρ' ...
Στα νοσοκομεία, η καθημερινότητα είναι πολλές φορές απαιτητική. Η αυξημένη προσέλευση ασθενών, σε συνδυασμό με τις ελλείψεις προσωπικού και τις ανάγκες συντήρησης του εξοπλισμού, μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερους χρόνους αναμονής και αυξημένη πίεση για τους εργαζόμενους. Οι επαγγελματίες υγείας καλούνται συχνά να ανταποκριθούν σε ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της επαρκούς στελέχωσης και υποστήριξης του συστήματος.
Στη θεωρία, το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ) σχεδιάστηκε για να προσφέρει άμεση, δωρεάν και ποιοτική φροντίδα σε κάθε πολίτη τη στιγμή που την έχει ανάγκη. Στην πράξη, όμως, η πρώτη και πιο έντονη εμπειρία που βιώνει όποιος περνά το κατώφλι ενός δημόσιου νοσοκομείου ή Κέντρου Υγείας συνοψίζεται σε μία μόνο λέξη: αναμονή.
Η αναμονή στα ελληνικά νοσοκομεία έχει πάψει προ πολλού να είναι μια απλή γραφειοκρατική καθυστέρηση. Έχει μετατραπεί σε δομικό στοιχείο του συστήματος, σε ένα άτυπο «φίλτρο» που δοκιμάζει τις αντοχές, την υπομονή και, συχνά, την ίδια την υγεία των ασθενών.
Η γεωγραφία της καθυστέρησης
Αν προσπαθήσει κανείς να χαρτογραφήσει τη διαδρομή ενός ασθενούς μέσα στο σύστημα, θα βρει την αναμονή σε κάθε σταθμό:
• Στα Επείγοντα (ΤΕΠ): Τις ημέρες των γενικών εφημεριών, τα μεγάλα νοσοκομεία θυμίζουν ζώνες κρίσης. Ασθενείς σε καρέκλες και φορεία περιμένουν από 4 έως και 8 ώρες για μια απλή εξέταση ή μια ακτινογραφία. Η διαλογή των περιστατικών (triage) γίνεται συχνά υπό καθεστώς ακραίας πίεσης, με τους γιατρούς να προσπαθούν να ξεχωρίσουν το επείγον από το λιγότερο επείγον μέσα σε ένα πλήθος εκατοντάδων ανθρώπων.
• Στα Τακτικά Ραντεβού: Αν χρειάζεστε μια εξέταση που δεν είναι επείγουσα (π.χ. μια μαγνητική τομογραφία ή ένα ραντεβού με εξειδικευμένο γιατρό), η αναμονή μετράται σε μήνες. Σε πολλές περιοχές της επαρχίας, η έλλειψη βασικών ειδικοτήτων αναγκάζει τους πολίτες να περιμένουν πότε θα έρθει μετακινούμενος γιατρός από άλλο νομό.
• Στις Λίστες Χειρουργείων: Εδώ η κατάσταση αγγίζει τα όρια της απόγνωσης. Χιλιάδες ασθενείς βρίσκονται σε λίστες αναμονής για «ψυχρά» (μη επείγοντα) χειρουργεία, περιμένοντας ακόμα και πάνω από έναν χρόνο για μια επέμβαση καταρράκτη, χολής ή ισχίου.
Οι αιτίες πίσω από τα γεμάτα σαλόνια
Η καθυστέρηση δεν οφείλεται στην αδιαφορία του προσωπικού. Το αντίθετο: οι γιατροί και οι νοσηλευτές που έχουν απομείνει στα νοσοκομεία εργάζονται συχνά στα όρια της εργασιακής εξουθένωσης (burnout), κάνοντας απανωτές εφημερίες για να καλύψουν τα κενά. Οι πραγματικές αιτίες είναι βαθύτερες:
1. Η υποστελέχωση: Η φυγή των νέων γιατρών στο εξωτερικό (brain drain) και οι συνταξιοδοτήσεις που δεν αναπληρώνονται έχουν αφήσει ολόκληρες κλινικές με ελάχιστο προσωπικό.
2. Η κατάρρευση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας: Τα Κέντρα Υγείας, αντί να λειτουργούν ως το πρώτο «ανάχωμα» που θα λύνει τα απλά περιστατικά στη γειτονιά ή στο χωριό, υπολειτουργούν. Αποτέλεσμα; Για ένα δέκατο ή μια απλή συνταγογράφηση, οι πολίτες τρέχουν στα μεγάλα νοσοκομεία, μπλοκάροντας τα επείγοντα.
3. Η έλλειψη κλινών και υποδομών: Τα περιβόητα «ράντζα» στους διαδρόμους δεν είναι τίποτα άλλο παρά η οπτική απόδειξη ότι η ζήτηση ξεπερνά κατά πολύ τη χωρητικότητα των νοσοκομείων.
Το κόστος της αναμονής: Η καθυστέρηση στη διάγνωση και τη θεραπεία δεν είναι απλώς ψυχοφθόρα· είναι επικίνδυνη. Μια πάθηση που θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί εύκολα στην αρχή της, συχνά επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια των μηνών της αναμονής, με αποτέλεσμα όταν ο ασθενής φτάσει τελικά στο χειρουργείο, η κατάστασή του να είναι πολύ πιο περίπλοκη.
Όταν η αναμονή γίνεται μέρος της θεραπείας, το σύστημα υγείας παύει να είναι ανθρωποκεντρικό και γίνεται αποτρεπτικό. Οδηγεί τους έχοντες στην ιδιωτική υγεία —πληρώνοντας από την τσέπη τους για να γλιτώσουν τον χρόνο— και καταδικάζει τους μη έχοντες σε μια διαρκή, αγωνιώδη αναμονή στην ουρά. Η υγεία, όμως, είναι το μόνο αγαθό που δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει.
Ηλεία: Νοσοκομεία σε κατάρρευση και διοικητές μόνο για τις φωτογραφίες
Αν υπάρχει ένας νομός στην Ελλάδα που προσωποποιεί με τον πιο τραγικό τρόπο τη διάλυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας, αυτός είναι η Ηλεία. Τα νοσοκομεία του Πύργου, της Αμαλιάδας και των Κρεστένων, αντί να αποτελούν καταφύγιο ασφάλειας για τους πολίτες, έχουν μετατραπεί σε σύμβολα εγκατάλειψης, υποστελέχωσης και επικίνδυνης πολιτικής διαχείρισης.
Πίσω όμως από τις άδειες εφημερίες, τις παραιτήσεις των γιατρών και την απόγνωση των ασθενών, κρύβεται μια άλλη, προκλητική πραγματικότητα: αυτή των διοικήσεων των νοσοκομείων. Διοικητές διορισμένοι με κομματικά κριτήρια, οι οποίοι φαίνεται να έχουν ως κύριο μέλημά τους όχι τη λύση των προβλημάτων, αλλά τη διαχείριση της προσωπικής τους δημόσιας εικόνας.
Η τραγωδία της καθημερινότητας στα νοσοκομεία
Η κατάσταση στην Ηλεία έχει ξεπεράσει προ πολλού το όριο του «συναγερμού». Οι προκηρύξεις θέσεων βγαίνουν άγονες, καθώς κανένας νέος επιστήμονας δεν δέχεται να έρθει σε νοσοκομεία-«κρεματόρια». Και μέσα σε όλο αυτό το χάος, οι πολίτες της Ηλείας εξαναγκάζονται σε μια διαρκή και επικίνδυνη μετανάστευση προς τα νοσοκομεία της Πάτρας ή της Τρίπολης, ακόμη και για επείγοντα περιστατικά όπου κάθε λεπτό μετράει για τη ζωή τους.
Η «βιομηχανία» των δελτίων τύπου και των φωτογραφιών
Την ώρα που οι διάδρομοι είναι άδειοι από γιατρούς και οι ασθενείς στοιβάζονται στην αναμονή, τα γραφεία των διοικήσεων υπερλειτουργούν... στην παραγωγή επικοινωνιακού υλικού. Είναι πλέον κοινό μυστικό στην Ηλεία ότι οι διοικητές των νοσηλευτικών μονάδων έχουν αναγάγει τις δημόσιες σχέσεις σε επιστήμη.
• Οι φωτογραφίες των «επιτυχιών»: Οι διοικητές εμφανίζονται χαμογελαστοί σε φωτογραφίες για να ανακοινώσουν τη βαφή ενός τοίχου ή μια εθιμοτυπική επίσκεψη κάποιου πολιτικού παράγοντα, ή να μοστράρουν φωτογραφίες τους από ιδιωτικές στιγμές τους.
• Η επικοινωνιακή εικονική πραγματικότητα: Εκδίδονται μακροσκελή δελτία τύπου που περιγράφουν μια εικονική πραγματικότητα ευημερίας και «αναβάθμισης», η οποία προκαλεί το κοινό αίσθημα. Το να διαβάζει ο πολίτης ανακοινώσεις για το πόσο «θωρακισμένο» είναι το νοσοκομείο αποτελεί καθαρή ειρωνεία.
• Η πειθαρχημένη σιωπή: Όταν οι ενώσεις των γιατρών και των εργαζομένων (νοσηλευτών) κραυγάζουν για τις ελλείψεις, οι διοικήσεις επιλέγουν τους αγνοούν, προσπαθώντας να κρύψουν το πρόβλημα κάτω από το χαλί για να μην τσαλακωθεί η εικόνα της κυβέρνησης που τους διόρισε.
Όταν η επικοινωνία αντικαθιστά την ουσία
Το πρόβλημα με τους διοικητές-«μοντέλα» δεν είναι απλώς η ματαιοδοξία τους. Το πρόβλημα είναι ότι η εμμονή με την επικοινωνία αντικαθιστά την πραγματική διοίκηση. Ένας ικανός μάνατζερ νοσοκομείου κρίνεται από το αν κατάφερε να φέρει μόνιμους γιατρούς, αν εξασφάλισε κονδύλια για τη λειτουργία των χειρουργείων, αν μείωσε την αναμονή των ασθενών. Δεν κρίνεται από τα «λάικ» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ούτε από τις εμφανίσεις στα τοπικά μέσα ενημέρωσης.
Η Ηλεία δεν χρειάζεται άλλους κυβερνητικούς εγκάθετους που βλέπουν τη θέση του διοικητή ως σκαλοπάτι για την προσωπική τους πολιτική ή επαγγελματική ανέλιξη. Χρειάζεται ανθρώπους με γνώση της Υγείας, με θάρρος να συγκρουστούν με το Υπουργείο για τις ελλείψεις και, πάνω από όλα, με ενσυναίσθηση για τον πόνο του πολίτη.
Όσο η διοίκηση των νοσοκομείων ασκείται με κριτήριο το «φαίνεσθαι», η Υγεία στην Ηλεία θα συνεχίσει να αιμορραγεί, και οι φωτογραφίες των διοικητών θα θυμίζουν απλώς το μέγεθος της πολιτικής υποκρισίας.
