Πέντε νεκροί, πάνω από 300.000 καμένα στρέμματα μέσα στο 2026 και περισσότερα από πέντε εκατομμύρια σε μια δεκαετία. Οι πυρκαγιές έπαψαν...
Το ανθρώπινο τίμημα: δύο πυροσβέστες στο νότιο Ρέθυμνο, ένας στο Γύθειο, δύο νεκροί στη σύγκρουση πυροσβεστικών ελικοπτέρων στην Ψάθα. Στο Πόρτο Γερμενό κάηκαν πάνω από 100 σπίτια και απομακρύνθηκαν 1.500 κάτοικοι· στο Ρέθυμνο έφυγαν 8.000 άνθρωποι, με απεγκλωβισμούς διά θαλάσσης. Το οικοσύστημα.
Η πραγματική εικόνα φαίνεται σωρευτικά. Κατά το EFFIS/Copernicus, την τελευταία δεκαετία κάηκαν πάνω από πέντε εκατομμύρια στρέμματα: 317.000 το 2016, 100.000-200.000 ετησίως έως το 2020, 1,25 εκατομμύρια το 2021 σε Βόρεια Εύβοια, Αττική και Πελοπόννησο, περίπου 1,75 εκατομμύρια το 2023 – με τον Εβρο να δίνει τη μεγαλύτερη πυρκαγιά που καταγράφηκε ποτέ στην Ευρώπη – και 445.000 το 2024. Στην Αττική κάηκε το 42% των δασών μέσα σε δέκα χρόνια, πάνω από 800.000 στρέμματα.
Το κρίσιμο δεν είναι μόνο η έκταση αλλά η επανάληψη.
Η χαλέπιος πεύκη θέλει δεκαπέντε με είκοσι χρόνια για να χτίσει τράπεζα σπερμάτων στους κώνους της. Οταν ξανακαεί νωρίτερα, η αναγέννηση αποτυγχάνει και το δάσος γίνεται θαμνώνας, ύστερα φρύγανο, ύστερα γυμνό χώμα. Δεν είναι αργή ανάκαμψη. Είναι μόνιμη αλλαγή του τοπίου, ανοίγοντας τον δρόμο στη διάβρωση, στις χειμωνιάτικες πλημμύρες και στην ερημοποίηση. Το έδαφος.
Η φωτιά καίει την οργανική ύλη και αφήνει ένα υδροφοβικό στρώμα λίγα εκατοστά κάτω από την επιφάνεια. Η βροχή που πριν απορροφιόταν, τώρα κυλάει.
Η δεύτερη καταστροφή έρχεται με την πρώτη φθινοπωρινή καταιγίδα, και τη γνωρίζουμε καλά από τη Μάνδρα και από την Εύβοια.
Για την υγεία, η κουβέντα σταματά συνήθως στον καπνό. Είναι πολύ λίγο. Τα σωματίδια από την καύση βιομάζας έχουν υψηλότερο οξειδωτικό δυναμικό από τα αστικά, και επιβαρύνουν καρδιά και πνεύμονες σε δεκάδες χιλιόμετρα απόσταση. Οταν όμως καίγονται σπίτια, όπως στο Πόρτο Γερμενό, δεν καίγεται δάσος: καίγονται πλαστικά, μονώσεις, ηλεκτρονικά, παλιά αμιαντούχα υλικά.
Η στάχτη που μένει στις αυλές είναι επικίνδυνο απόβλητο, όχι σκόνη. Και οι πυροσβέστες μας, που φέτος μέτρησαν πέντε νεκρούς, ανήκουν σε επάγγελμα το οποίο ο Διεθνής Οργανισμός Ερευνας για τον Καρκίνο κατατάσσει από το 2022 στα βεβαιωμένα καρκινογόνα.
Συστηματική βιοπαρακολούθηση της έκθεσής τους σε τοξικά χημικά και παρακολούθηση της υγείας τους δεν έχει θεσμοθετηθεί ακόμα. Η οικονομία. Σύμφωνα με ανάλυση των «Financial Times» oι φετινές πυρκαγιές έχουν κόστος αποκατάστασης για τις πέντε πιο πληγείσες χώρες – Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα, Ρουμανία – που αγγίζει τα 3,1 δισ. ευρώ, όταν η Κομισιόν υπολογίζει τον μέσο ετήσιο αντίκτυπο για όλη την ΕΕ σε 2,5 δισ.
Είναι μόνο η πρώτη αποτίμηση: δεν περιλαμβάνει κατοικίες, επιχειρήσεις, καλλιέργειες, τουρισμό, ασφαλίσεις.
Το ΑΕΠ δεν θα το δείξει, γιατί η ανοικοδόμηση μετράει ως δαπάνη. Οι δαπάνες αποκατάστασης, όμως, δεν είναι ανάπτυξη. Είναι αντικατάσταση κεφαλαίου που χάθηκε. Ούτε μετράει πουθενά η αξία όσων έσβησαν μαζί με το δάσος: η συγκράτηση του εδάφους, η ρύθμιση του νερού, ο δεσμευμένος άνθρακας. Ή, πολύ συγκεκριμένα, το πευκόθυμο μέλι της Αττικής και της Βοιωτίας, ένα εξαγωγικό προϊόν που η χώρα παράγει σχεδόν μόνη της παγκοσμίως και που χωρίς ζωντανό πευκοδάσος δεν υπάρχει.
Η Σάρα Μάιερ, οικονομολόγος του κλίματος στο ETH Ζυρίχης, εκτιμά ότι το πραγματικό κόστος μπορεί να είναι τριπλάσιο των 2,1 δισ. ευρώ ετήσιων απωλειών ΑΕΠ στις περιφέρειες της Νότιας Ευρώπης το 2011-2018.
Το ερώτημα δεν είναι πια πόσο καίγεται κάθε Αύγουστο, αλλά πόσα χρόνια αντέχει μια χώρα να πληρώνει την αποκατάσταση αντί της πρόληψης.
Ο Δημοσθένης Σαρηγιάννης είναι διευθυντής/πρόεδρος ΔΣ του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
