Η εκ νέου αλματώδης άνοδος της ακροδεξιάς συνιστά μια ευθεία, υπαρξιακή απειλή για τις θεμελιώδεις αξίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η...
Η εκ νέου αλματώδης άνοδος της ακροδεξιάς συνιστά μια ευθεία, υπαρξιακή απειλή για τις θεμελιώδεις αξίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η μεταπολεμική Ευρώπη: τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τον σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Όπως επισημαίνουν διαρκώς αναλύσεις στον Τύπο, το φαινόμενο αυτό κουβαλάει μαζί του μια σειρά από σοβαρούς κινδύνους που δοκιμάζουν τις αντοχές των σύγχρονων κοινωνιών.
Η δημοκρατία απαιτεί έργα, όχι ευχές
Οι 4 πυλώνες της ανησυχίας
Υπονόμευση των θεσμών
Η ακροδεξιά συστηματικά πλήττει τον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας, αποδυναμώνοντας τη διάκριση των εξουσιών, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και τους μηχανισμούς ελέγχου της πολιτικής εξουσίας.
- Κοινωνική μισαλλοδοξία: Με όχημα τον λαϊκισμό, προωθείται ανοιχτά ο ρατσισμός, η ξενοφοβία και η στοχοποίηση ευάλωτων ομάδων και μεταναστών, μετατρέποντας τον «άλλο» σε αποδιοπομπαίο τράγο.
- Εκμετάλλευση της ανασφάλειας: Πατώντας πάνω στις αγωνίες των πολιτών από τις αλλεπάλληλες κρίσεις (οικονομική, ενεργειακή, πληθωριστική), τα ακραία μορφώματα προσφέρουν απλοϊκές, ψεύτικες λύσεις σε σύνθετα προβλήματα.
- Περιορισμός ατομικών ελευθεριών: Τίθενται ευθέως σε κίνδυνο κοινωνικές κατακτήσεις δεκαετιών, από τα δικαιώματα των γυναικών και των μειονοτήτων μέχρι την ελευθερία του Τύπου και της έκφρασης.
Το πολιτικό «γύρισμα»: Λαϊκισμός και κανονικοποίηση
Η πολιτική στρατηγική της ακροδεξιάς κινείται πλέον στον ακραίο λαϊκισμό, που εκμεταλλεύεται την οργή και την απογοήτευση της κοινωνίας με εύπεπτα συνθήματα, και στην κανονικοποίηση. Πολλές φορές, οι δυνάμεις αυτές επιχειρούν να «λειάνουν» το προφίλ τους, συγκαλύπτοντας τις πιο επικίνδυνες θέσεις τους πίσω από μια επίπλαστη μετριοπάθεια, προκειμένου να γίνουν αποδεκτές από ένα ευρύτερο ακροατήριο.
Η σκληρή πραγματικότητα εντός των τειχών: Η παρουσία του νεοναζισμού στα έδρανα
Την ίδια στιγμή, οι θεωρητικοί κίνδυνοι παύουν να είναι αφηρημένοι και μετατρέπονται σε ωμή καθημερινότητα μέσα στους ίδιους τους θεσμούς της Δημοκρατίας. Χαρακτηριστικό και ανησυχητικό παράδειγμα αποτελεί η σημερινή εμφάνιση βουλευτή μέσα στη Βουλή, ο οποίος δήλωσε ανοιχτά ότι εκπροσωπεί το νέο κόμμα του καταδικασμένου για εγκληματική οργάνωση Ηλία Κασιδιάρη.
Αυτό το γεγονός αποδεικνύει περίτρανα ότι οι νομοθετικές απαγορεύσεις ή οι ασφαλιστικές δικλίδες του πολιτικού συστήματος συχνά παρακάμπτονται, αφήνοντας κερκόπορτες για να εισέλθει η ακροδεξιά και η νεοναζιστική ιδεολογία στην καρδιά του κοινοβουλευτισμού, ακριβώς κάτω από τη μύτη των δημοκρατικών θεσμών.
Η αποτυχία της «Δημοκρατικής» Ευρώπης
Ωστόσο, η συζήτηση για την άνοδο της ακροδεξιάς παραμένει ελλιπής αν δεν κοιτάξουμε τον καθρέφτη. Οι βαθιές κοινωνικές ανισότητες που συνεχώς διευρύνει και βαθαίνει η «δημοκρατική» Ευρώπη δεν έπεσαν από τον ουρανό. Αντιθέτως, η αδυναμία και η απροθυμία του πολιτικού κατεστημένου να θωρακίσει την κοινωνία είναι αυτές που τρέφουν την ακροδεξιά.
- Μια ιστορική υπενθύμιση: Πριν από περίπου τριάντα χρόνια - ήμουν τότε νέος δημοσιογράφος - όταν ο Λεπέν στη Γαλλία άγγιζε το 15%, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έσπευσαν να καταδικάσουν με δραματικούς τόνους την άνοδο της ακροδεξιάς. Ποια ήταν η ουσιαστική τους αντίδραση; Κανένας τους μέχρι και σήμερα δεν πήρε τα κατάλληλα, ριζοσπαστικά μέτρα για να εξαλείψει τις κοινωνικές ανισότητες, τη φτώχεια και την εργασιακή επισφάλεια που γέννησαν αυτό το 15% και το έχουν πλέον πολλαπλασιάσει.
Η δημοκρατία απαιτεί έργα, όχι ευχές
Η ακροδεξιά δεν θα ηττηθεί με θεωρητικές διακηρύξεις ούτε με την αντιγραφή της ατζέντας της από τα παραδοσιακά κόμματα. Θα ηττηθεί μόνο αν η πολιτεία αποδείξει στην πράξη ότι μπορεί να προσφέρει κοινωνική δικαιοσύνη, αξιοπρεπή εργασία, ισχυρό κοινωνικό κράτος και προστασία στους πολίτες της. Αν η Ευρώπη συνεχίσει να παράγει αποκλεισμό, η σκιά της ακροδεξιάς θα μεγαλώνει διαρκώς.
